Karta Wzorów Biologia 2026

Klasyczny przykład dziedziczenia jednej cechy przy pełnej dominacji.

Zastosowanie: Przewidywanie rozkładu genotypów potomstwa.

Krzyżówka heterozygoty z homozygotą recesywną.

Zastosowanie: Sprawdzanie sposobu dziedziczenia i przewidywanie fenotypów.

Udział wyników spełniających warunek wśród wszystkich jednakowo możliwych wyników.

Zastosowanie: Obliczenia w krzyżówkach genetycznych.

Dla niezależnych zdarzeń prawdopodobieństwa mnożymy.

Zastosowanie: Łączenie prawdopodobieństw dziedziczenia kilku niezależnych cech.

Dla zdarzeń, które nie mogą zajść jednocześnie, prawdopodobieństwa dodajemy.

Zastosowanie: Sumowanie alternatywnych wyników w zadaniach genetycznych.

Odsetek osobników wykazujących badaną cechę.

Zastosowanie: Analiza wyników krzyżówek i danych fenotypowych.

Udział danego genotypu w analizowanej grupie.

Zastosowanie: Porównywanie liczebności genotypów w populacji lub potomstwie.

Procent potomstwa rekombinacyjnego wśród całego potomstwa.

Zastosowanie: Ocena sprzężenia genów i odległości między nimi.

Przy małych odległościach 1% rekombinacji odpowiada w przybliżeniu 1 cM.

Zastosowanie: Tworzenie prostych map genetycznych.

Liczba osobników przypadająca na jednostkę powierzchni lub objętości.

Zastosowanie: Porównywanie zagęszczenia populacji na różnych obszarach; A oznacza powierzchnię.

W środowisku trójwymiarowym zagęszczenie można odnieść do objętości.

Zastosowanie: Analiza populacji organizmów wodnych lub mikroorganizmów.

Różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów w danym czasie.

Zastosowanie: Ocena naturalnej zmiany liczebności populacji bez migracji.

Bilans urodzeń, zgonów, imigracji i emigracji.

Zastosowanie: Analiza pełnej zmiany liczebności populacji.

Liczba urodzeń odniesiona do liczebności populacji.

Zastosowanie: Porównywanie rozrodczości populacji.

Liczba zgonów odniesiona do liczebności populacji.

Zastosowanie: Porównywanie śmiertelności populacji.

Zmiana liczebności populacji względem wartości początkowej.

Zastosowanie: Ocena wzrostu lub spadku liczebności populacji.

Szacowanie liczebności populacji na podstawie dwóch prób.

Zastosowanie: Szacowanie liczebności ruchliwych zwierząt; M – oznakowane wcześniej, C – liczba w drugim odłowie, R – oznakowane ponownie.

Procent stanowisk lub prób, w których stwierdzono obecność gatunku.

Zastosowanie: Opis rozmieszczenia gatunku w badanym środowisku.

Procent osobników danego gatunku w całej próbie.

Zastosowanie: Porównywanie liczebności gatunków w zespole.

Część energii jednego poziomu troficznego dostępna na następnym poziomie.

Zastosowanie: Analiza przepływu energii w łańcuchach pokarmowych.

Wskaźnik masy ciała obliczany z masy i wzrostu.

Zastosowanie: Podstawowa ocena relacji masy ciała do wzrostu; jednostka kg/m².

Objętość krwi pompowana przez serce w ciągu minuty.

Zastosowanie: Łączenie objętości wyrzutowej serca z częstością skurczów.

Objętość powietrza przepływająca przez płuca w ciągu minuty.

Zastosowanie: Obliczenia z objętością oddechową i częstością oddechów.

Udział objętości elementów morfotycznych, głównie erytrocytów, w objętości krwi.

Zastosowanie: Interpretacja podstawowych danych dotyczących składu krwi.

Różnica między energią dostarczoną a energią wydatkowaną.

Zastosowanie: Rozumienie zmian zapasów energii organizmu.

Minimalny wydatek energetyczny organizmu w warunkach podstawowych.

Zastosowanie: Na maturze ważniejsze jest rozumienie czynników wpływających na PPM niż zapamiętywanie jednego uniwersalnego wzoru.

Suma wszystkich obserwacji podzielona przez ich liczbę.

Zastosowanie: Podsumowanie wyników doświadczeń i pomiarów biologicznych.

Średnia, w której wartości mogą mieć różną liczebność lub wagę.

Zastosowanie: Analiza danych pogrupowanych lub obserwacji o różnych liczebnościach.

Udział części w całości wyrażony procentowo.

Zastosowanie: Obliczenia udziałów, częstości, przeżywalności i wyników doświadczeń.

Udział danej kategorii w całym zbiorze.

Zastosowanie: Opis częstości fenotypów, genotypów lub klas wyników.

Różnica między największą i najmniejszą obserwacją.

Zastosowanie: Szybka ocena rozproszenia wyników.

Średnia kwadratów odchyleń wyników od średniej.

Zastosowanie: Opis zróżnicowania danych; w zadaniach należy stosować definicję wskazaną w treści.

Pierwiastek kwadratowy z wariancji.

Zastosowanie: Ocena typowego rozproszenia wyników wokół średniej.

Odchylenie standardowe odniesione do średniej.

Zastosowanie: Porównywanie względnej zmienności zestawów danych o różnych średnich.

Zmiana wartości względem wartości początkowej.

Zastosowanie: Porównywanie zmian liczebności, aktywności lub parametrów doświadczenia.

Uproszczony zapis sumaryczny fotosyntezy tlenowej.

Zastosowanie: Bilans substratów i produktów fotosyntezy.

Uproszczony zapis sumaryczny utleniania glukozy.

Zastosowanie: Bilans substratów i produktów oddychania tlenowego.

Beztlenowy rozkład glukozy prowadzący do etanolu i CO₂.

Zastosowanie: Rozpoznawanie produktów fermentacji alkoholowej.

Beztlenowa przemiana glukozy do mleczanu / kwasu mlekowego w zapisie uproszczonym.

Zastosowanie: Rozpoznawanie przemian beztlenowych w komórkach i mikroorganizmach.

Stosunek objętości wydzielonego CO₂ do pobranego O₂.

Zastosowanie: Wnioskowanie o rodzaju utlenianego substratu oddechowego.

Energia lub biomasa pozostająca producentom po odjęciu kosztów oddychania.

Zastosowanie: Analiza produktywności ekosystemu i przepływu energii.

Udział energii lub produktu użytecznego w wartości wejściowej.

Zastosowanie: Porównywanie wydajności procesów metabolicznych i transferów energii.

W dwuniciowym DNA liczba adeniny odpowiada tyminie, a guaniny cytozynie.

Zastosowanie: Obliczanie udziału zasad azotowych w dwuniciowym DNA.

W dwuniciowym DNA suma puryn jest równa sumie pirymidyn.

Zastosowanie: Sprawdzanie poprawności składu zasad w DNA.

W typowym B-DNA odległość przypadająca na jedną parę zasad wynosi około 0,34 nm.

Zastosowanie: Szacowanie długości fragmentów dwuniciowego DNA.

W liniowym łańcuchu z n aminokwasów występuje n − 1 wiązań peptydowych.

Zastosowanie: Obliczenia dotyczące budowy liniowych peptydów i białek.

Podczas powstawania każdego wiązania peptydowego odszczepiana jest jedna cząsteczka wody.

Zastosowanie: Bilans reakcji kondensacji przy tworzeniu liniowego peptydu.

Dla sekwencji kodującej bez intronów, jeśli liczba nukleotydów obejmuje kodon STOP.

Zastosowanie: Obliczenia translacji; zawsze sprawdź, czy zadanie uwzględnia kodon STOP i introny.

Ilość substratu przekształconego lub produktu powstałego w jednostce czasu.

Zastosowanie: Porównywanie szybkości reakcji enzymatycznych w doświadczeniach.

Uproszczona zależność między ATP, ADP i fosforanem nieorganicznym.

Zastosowanie: Rozumienie sprzęgania reakcji egzoergicznych i endoergicznych.

Dla locus z dwoma allelami ich częstości sumują się do jedności.

Zastosowanie: Podstawa obliczeń częstości alleli w populacji.

W idealnej populacji częstości genotypów można wyrazić przez częstości dwóch alleli.

Zastosowanie: Obliczanie oczekiwanych częstości genotypów AA, Aa i aa.

Każda homozygota AA wnosi dwa allele A, a heterozygota Aa jeden.

Zastosowanie: Wyznaczanie częstości allelu A na podstawie liczebności genotypów.

Każda homozygota aa wnosi dwa allele a, a heterozygota Aa jeden.

Zastosowanie: Wyznaczanie częstości allelu a na podstawie liczebności genotypów.

W modelu Hardy’ego-Weinberga oczekiwana częstość heterozygot wynosi 2pq.

Zastosowanie: Obliczanie udziału heterozygot w populacji idealnej.

Oczekiwane częstości homozygot dla dwóch alleli.

Zastosowanie: Obliczanie udziału homozygot w populacji idealnej.

Względny sukces rozrodczy genotypu odniesiony do najlepiej reprodukującego się genotypu.

Zastosowanie: Interpretacja działania doboru naturalnego w prostych modelach.

Miara zmniejszenia dostosowania względem genotypu o w = 1.

Zastosowanie: Porównywanie siły selekcji działającej na genotypy.